Badania genetyczne zwierz\u0105t s\u0105 coraz popularniejsze i coraz \u0142atwiej dost\u0119pne. Dzi\u0119ki pr\u0119\u017cnemu rozwojowi tej dziedziny nauki mo\u017cemy hodowa\u0107 lepiej unikaj\u0105c niekt\u00f3rych problem\u00f3w zdrowotnych u powo\u0142ywanych na \u015bwiat szczeni\u0105t. Pionierem w dziedzinie bada\u0144 DNA dla naszej rasy jest Veterinary Genetics Laboratory, na Uniwersytecie Davis w Kalifornii. Opracowano tam kilka test\u00f3w DNA dedykowanych naszej rasie. Badanie wykonuje si\u0119 na podstawie materia\u0142u pobranego w formie wymazu z jamy ustnej, kt\u00f3ry wysy\u0142a si\u0119 do USA. Czas oczekiwania na wyniki wynosi od kilku do 10 dni (od momentu dostarczenia przesy\u0142ki z materia\u0142em genetycznym). Koszty bada\u0144 nie s\u0105 niskie, ale wykonuje si\u0119 je tylko raz w \u017cyciu psa, poniewa\u017c ich wynik jest „zapisany” w genach i niezmienny.<\/p>\n\n\n\n
HIPOPLAZJA SZKLIWA<\/strong> (Familial Enamel Hypoplasia – FEH; Autosomal Recessive Amelogenesis Imperfecta – ARAI)<\/em><\/p>\n\n\n\n Jest dziedzicznym zaburzeniem genetycznym szkliwa z\u0119b\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cym u charcik\u00f3w w\u0142oskich. Charakteryzuje si\u0119 ubytkami szkliwa i przebarwieniami z\u0119b\u00f3w sta\u0142ych; cz\u0119sto z\u0119by s\u0105 ma\u0142e, spiczaste, chropowate, a szczeliny mi\u0119dzy nimi nienaturalnie du\u017ce. Przypad\u0142o\u015b\u0107 ta objawia si\u0119 po wymianie z\u0119b\u00f3w mlecznych na sta\u0142e i mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3\u017cny przebieg – szybsze odk\u0142adanie p\u0142ytki naz\u0119bnej i kamienia, og\u00f3lne os\u0142abienie z\u0119b\u00f3w i dzi\u0105se\u0142, a w skrajnych przypadkach mocne ich odbarwienie, \u0142amliwo\u015b\u0107, bolesno\u015b\u0107 i rozw\u00f3j innych chor\u00f3b przyz\u0119bia. Dzi\u0119ki grupie badawczej z Uniwersytetu w Davis, w Kalifornii (pod przewodnictwem dr Nielsa Pedersena) zidentyfikowano mutacj\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z FEH u charcik\u00f3w w\u0142oskich i mo\u017cna wykona\u0107 badanie DNA w celu wykrycia choroby lub nosicielstwa. Choroba ta dziedziczona jest autosomalnie recesywnie, co prosto m\u00f3wi\u0105c oznacza, \u017ce potomstwo musi otrzyma\u0107 wadliwe geny od obojga rodzic\u00f3w (chorych lub nosicieli), aby by\u0142o chore. Je\u015bli jedno z nich jest genetycznie wolne od mutacji, to niezale\u017cnie od drugiego rodzica \u2013 szczeni\u0119ta wywodz\u0105ce si\u0119 z takiego skojarzenia nigdy nie b\u0119d\u0105 chore. Dlatego te\u017c do hodowli u\u017cywa si\u0119 nosicieli, o ile zostan\u0105 one skojarzone ze zdrowym przedstawicielem rasy. Znaczenie dla hodowli:<\/strong> W naszej hodowli:<\/strong> JASKRA <\/strong>(Primary Closed Angle Glaucoma – PCAG)<\/em><\/p>\n\n\n\n U charcik\u00f3w wyst\u0119puje jaskra pierwotna z zamkni\u0119tym k\u0105tem przes\u0105czania, kt\u00f3ra jest dziedziczn\u0105 chorob\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 z szybkiego wzrostu ci\u015bnienia w oku, co powoduje utrat\u0119 funkcji nerwu wzrokowego i utrat\u0119 kom\u00f3rek zwoju siatk\u00f3wki. Pocz\u0105tek tego stanu jest nag\u0142y, bolesny, a nieleczony prowadzi do \u015blepoty. Najcz\u0119stszy wiek ps\u00f3w w momencie rozpoznania wynosi od p\u00f3\u0142 roku do 6 lat. Badania przeprowadzone przez dr Nielsa Pedersena i Hongwei Liu w UC Davis zidentyfikowa\u0142y dwie po\u0142\u0105czone mutacje, kt\u00f3re s\u0105 obecne u 75% charcik\u00f3w cierpi\u0105cych na jaskr\u0119.<\/p>\n\n\n\n VGL oferuje test, kt\u00f3ry pozwala w\u0142a\u015bcicielom zidentyfikowa\u0107 psy o podwy\u017cszonym ryzyku tej jaskry i pom\u00f3c hodowcom w doborze par hodowlanych, aby unikn\u0105\u0107 powo\u0142ania na \u015bwiat potomstwa o podwy\u017cszonym ryzyku. Znaczenie dla hodowli:<\/strong> W naszej hodowli:<\/strong> POST\u0118PUJ\u0104CY ZANIK SIATK\u00d3WKI <\/strong>(Progressive Retinal Atrophy – PRA)<\/em><\/p>\n\n\n\n Post\u0119puj\u0105cy zanik siatk\u00f3wki (PRA) jest chorob\u0105 genetyczn\u0105 charakteryzuj\u0105c\u0105 si\u0119 stopniow\u0105 degeneracj\u0105 fotoreceptor\u00f3w w siatk\u00f3wce, kt\u00f3ra prowadzi do \u015blepoty. Tej choroby nie mo\u017cna wyleczy\u0107, ani tak naprawd\u0119 wyeliminowa\u0107 i jest ona spotykana u wielu ras ps\u00f3w. U charcik\u00f3w w\u0142oskich zidentyfikowano mutacje w 5 parach gen\u00f3w, kt\u00f3re powi\u0105zano z podatno\u015bci\u0105 na zachorowanie u 90% charcik\u00f3w z PRA. W naszej rasie ta choroba oznaczona jest jako PRA-IG1, mo\u017cna podzieli\u0107 j\u0105 na 3 podtypy (PRA-IG1a, 1b i 1c) w oparciu o genotypy ryzyka. Interpretacja wynik\u00f3w jest do\u015b\u0107 skomplikowana, na szcz\u0119\u015bcie po wykonaniu testu DNA otrzymujemy wynik wraz z interpretacj\u0105 wielko\u015bci ryzyka wyst\u0105pienia choroby. Dost\u0119pne s\u0105 tak\u017ce tabele, dzi\u0119ki kt\u00f3rym hodowca sam mo\u017ce zinterpretowa\u0107 wynik.<\/p>\n\n\n\n Znaczenie dla hodowli:<\/strong> W naszej hodowli:<\/strong> RZEPKI KOLANOWE<\/strong> (Patella Luxation – PL, zwichni\u0119cie rzepki)<\/em><\/p>\n\n\n\n A w\u0142a\u015bciwie zwichni\u0119cie rzepki kolanowej czyli przemieszczenie rzepki poza odpowiedni\u0105 kraw\u0119d\u017a bloczka ko\u015bci udowej. Najbardziej predysponowane do tego schorzenia s\u0105 psy ras ma\u0142ych i miniaturowych, a objawia si\u0119 ono najcz\u0119\u015bciej kulawizn\u0105 kt\u00f3rej\u015b z tylnych ko\u0144czyn. Przypuszcza si\u0119, \u017ce predyspozycja do wyst\u0105pienia tej jednostki zwi\u0105zana jest z pewnymi cechami anatomii, m\u00f3wi si\u0119 w\u00f3wczas o wrodzonym zwichni\u0119ciu rzepki. Nie jest wykluczone by takie schorzenie powsta\u0142o tak\u017ce po urazie. Do zwichni\u0119cia o charakterze wrodzonym dochodzi najcz\u0119\u015bciej, gdy bloczek ko\u015bci udowej nie wykszta\u0142ca si\u0119 prawid\u0142owo lub jest zbyt p\u0142ytki. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 cztery stopnie zwichni\u0119cia. Od najmniej nasilonych zmian, gdy pies nie kuleje lub kulawizna jest s\u0142aba – stopie\u0144 I – do najgorszego stanu w stopniu IV, gdy rzepki nie mo\u017cna ju\u017c wprowadzi\u0107 do bloczka w czasie badania i pies kuleje stale. Przypad\u0142o\u015b\u0107 ta mo\u017ce sprawia\u0107 psu b\u00f3l – je\u015bli wyst\u0105pi znaczny ubytek chrz\u0105stki i ods\u0142oni\u0119cie ko\u015bci podchrz\u0119stnej na grzebieniu bloczka ko\u015bci udowej i na powierzchni stawowej rzepki. Zwichni\u0119cie rzepki mo\u017ce by\u0107 powi\u0105zane\/wywo\u0142ane innym problemem, dlatego lekarz mo\u017ce zleci\u0107 wykonanie bada\u0144 krwi oraz RTG staw\u00f3w ko\u0144czyn tylnych. Leczeniu podlegaj\u0105 psy, u kt\u00f3rych zwichni\u0119cie rzepki powoduje zaburzenia ruchu. Mo\u017cliwe jest wy\u0142\u0105cznie leczenie operacyjne, a lekarz ma do dyspozycji szereg metod dotycz\u0105cych zar\u00f3wno tkanek mi\u0119kkich jak i ko\u015bci. Schorzenie najcz\u0119\u015bciej wykrywane jest w wieku dojrzewania psa.<\/p>\n\n\n\n Znaczenie dla hodowli:<\/strong> W naszej hodowli:<\/strong> URAZY i Z\u0141AMANIA<\/strong><\/p>\n\n\n\n Podejrzewa si\u0119, \u017ce z\u0142amania ko\u0144czyn u charcik\u00f3w w\u0142oskich maj\u0105 pod\u0142o\u017ce genetyczne, cho\u0107 cz\u0119sto okre\u015bla si\u0119 je jako „tendencj\u0119”. Na podstawie rozm\u00f3w ze specjalistami w dziedzinie chirurgii oraz do\u015bwiadcze\u0144 r\u00f3\u017cnych hodowc\u00f3w mo\u017cemy wywnioskowa\u0107, \u017ce istnieje pewna predyspozycja do wyst\u0119powania uraz\u00f3w w konkretnych liniach. Niestety je\u015bli taka predyspozycja faktycznie uwarunkowana jest genetycznie to zapewne nie dziedziczy si\u0119 ona w spos\u00f3b prosty i nie da si\u0119 jej wyeliminowa\u0107. Najcz\u0119\u015bciej obserwuje si\u0119 z\u0142amania w obr\u0119bie ko\u015bci przedramienia (promieniowa i \u0142okciowa), a dochodzi do nich przy upadku, skoku na niestabilne pod\u0142o\u017ce czy uderzeniu o tward\u0105 powierzchni\u0119. Do uraz\u00f3w takich dochodzi najcz\u0119\u015bciej w m\u0142odym wieku, w wieku intensywnego wzrostu psa, w czasie wymiany z\u0119b\u00f3w – jest to czas, gdy cia\u0142o jest niezbyt kompatybilne z umys\u0142em charcika \ud83d\ude09 Nie ma \u017cadnych oficjalnych statystyk dotycz\u0105cych korelacji wieku i ilo\u015bci uraz\u00f3w, podane wnioski opieram na w\u0142asnych obserwacjach i wiedzy innych hodowc\u00f3w. Niew\u0105tpliwie wp\u0142yw na wyst\u0105pienie tego typu uraz\u00f3w poza czynnikami genetycznymi, maj\u0105 tak\u017ce czynniki \u015brodowiskowe: odpowiednie \u017cywienie, utrzymanie w dobrej kondycji (odpowiednia masa cia\u0142a), a przede wszystkim w\u0142a\u015bciwy rozw\u00f3j aparatu ruchu. Na podstawie w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144 mog\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce ruch i stymulacja sprawno\u015bci charcika ma ogromny wp\u0142yw na jego przysz\u0142e \u017cycie. Nie mo\u017cna ogranicza\u0107 charcikowi ruchu i nale\u017cy uczy\u0107 go rozwa\u017cnego poruszania si\u0119 na r\u00f3\u017cnych powierzchniach. Cia\u0142o rosn\u0105cego charcika b\u0119dzie „uczy\u0142o si\u0119” jak zachowa\u0107 si\u0119 na r\u00f3\u017cnym pod\u0142o\u017cu, na wysoko\u015bci i podczas skoku, a jego mi\u0119\u015bnie, \u015bci\u0119gna i stawy b\u0119d\u0105 wzmocnione i elastyczne. W tym wszystkim nale\u017cy jednak uwzgl\u0119dni\u0107 predyspozycje fizyczne charta – d\u0142ugie i smuk\u0142e ko\u0144czyny, szybko\u015b\u0107, zwinno\u015b\u0107 i \u017cywio\u0142owe usposobienie czyni\u0105 charcika bardziej nara\u017conym na urazy tego typu. Dodatkowo dochodzi tak\u017ce czynnik „nieszcz\u0119\u015bliwego wypadku”, trzeba bowiem zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce tak\u017ce psy innych ras \u0142ami\u0105 \u0142apy wpadaj\u0105c w do\u0142ki czy uderzaj\u0105c o twarde przeszkody.<\/p>\n\n\n\n Znaczenie dla hodowli:<\/strong> W naszej hodowli:<\/strong> URAZY OGONA<\/strong><\/p>\n\n\n\n Urazy ogona to zdecydowanie chleb powszedni ka\u017cdego hodowcy. Ogon charcika jest niezwykle delikatny i smuk\u0142y, pozbawiony tkanek chroni\u0105cych jego drobne kostki, pokryty cienk\u0105 sk\u00f3r\u0105. Przy takiej budowie w po\u0142\u0105czeniu z ekspresyjnym i \u017cywio\u0142owym usposobieniem nie trudno o uraz tej cz\u0119\u015bci charcikowego cia\u0142a. Cz\u0119sto nie jeste\u015bmy w stanie powiedzie\u0107 kiedy to si\u0119 sta\u0142o, bo z\u0142amany ogon charcika raczej nie boli, ani nie wywo\u0142uje dyskomfortu. W skutek silnego uderzenia (np. o kant mebla) mo\u017ce doj\u015b\u0107 do r\u00f3\u017cnego typu uraz\u00f3w zar\u00f3wno dotycz\u0105cych kr\u0119g\u00f3w (z\u0142amanie, p\u0119kni\u0119cie) jak i przestrzeni pomi\u0119dzy kr\u0119gami. Z\u0142amanie mo\u017ce objawi\u0107 si\u0119 jako obrz\u0119k, zgrubienie i skrzywienie ogona. Je\u015bli uraz nie jest bardzo powa\u017cny (np. za\u0142amanie pod k\u0105tem prostym) powinno obej\u015b\u0107 si\u0119 bez wizyty u weterynarza. Mo\u017cna zastosowa\u0107 masa\u017ce i lekki opatrunek, mo\u017cna stosowa\u0107 \u015brodki naturalne o dzia\u0142aniu przyspieszaj\u0105cym wch\u0142anianie obrz\u0119ku (jak ma\u015b\u0107 z arniki). Najcz\u0119\u015bciej takie urazy lecz\u0105 si\u0119 samoistnie po kilku czy kilkunastu tygodniach i po ca\u0142kowitym zro\u015bcie bywaj\u0105 niewyczuwalne. Je\u015bli z\u0142amanie jest powa\u017cne lub dosz\u0142o do zmia\u017cd\u017cenia ogona (np. drzwiami) powinni\u015bmy uda\u0107 si\u0119 do weterynarza w celu wykonania RTG, na podstawie obrazu „zniszcze\u0144” lekarz zaleci dalsze leczenie. Cz\u0119sto s\u0142yszy si\u0119 o straszeniu w\u0142a\u015bcicieli amputacj\u0105 lub operacjami, uwa\u017cam jednak, \u017ce jest to prognozowanie bardzo na wyrost i nigdy nie s\u0142ysza\u0142am o takiej konieczno\u015bci. Je\u015bli chodzi o opatrunek za\u0142o\u017cony przez weterynarza to niestety tak\u017ce nie s\u0142ysza\u0142am o takim, kt\u00f3ry by\u0142by skuteczny i trwa\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Znaczenie dla hodowli i jak to wygl\u0105da u nas:<\/strong> CHOROBY PRZYZ\u0118BIA<\/strong><\/p>\n\n\n\n U charcika z\u0119by s\u0105 du\u017ce i mocne, osadzone s\u0105 w szcz\u0119kach \u015bci\u015ble, co powoduje zaleganie resztek po\u017cywienia i stwarza idealne warunki dla bakterii. Charciki maj\u0105 tendencj\u0119 do szybkiego odk\u0142adania p\u0142ytki i kamienia naz\u0119bnego, kt\u00f3re z kolei prowadz\u0105 do cofania dzi\u0105se\u0142, a z czasem nawet do ich zaniku. Bywa, \u017ce problemy z dzi\u0105s\u0142ami prowadz\u0105 do szybkiej utraty (zdrowych) z\u0119b\u00f3w, nawet u kilkuletnich ps\u00f3w. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce za tendencj\u0105 do „s\u0142abych” dzi\u0105se\u0142 stoj\u0105 uwarunkowania genetyczne, gdy\u017c takie zale\u017cno\u015bci obserwuje si\u0119 w konkretnych liniach, natomiast nie ma jednoznacznie okre\u015blonego sposobu na zlokalizowanie i wyeliminowanie problemu. Zaleca si\u0119 regularne dbanie o z\u0119by, mycie ich, a tak\u017ce w razie konieczno\u015bci czyszczenie u psiego stomatologa (skaling).<\/p>\n\n\n\n Znaczenie dla hodowli:<\/strong> W naszej hodowli:<\/strong> \u0141YSIENIE<\/strong> (Color Dilution Alopecia – CDA)<\/em><\/p>\n\n\n\n Jest to genetyczna przypad\u0142o\u015b\u0107, dziedziczona w spos\u00f3b recesywny, kt\u00f3r\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 bezpo\u015brednio z genem (dd) rozja\u015bniaj\u0105cym kolor sier\u015bci, czyli b\u0142\u0119kitnym i izabelowym. Przypad\u0142o\u015b\u0107 ta objawia si\u0119 utrat\u0105 w\u0142osa na czubku g\u0142owy, wzd\u0142u\u017c grzbietu, u nasady ogona i na nim samym, a tak\u017ce na bokach tu\u0142owia. U szczeni\u0105t choroba jest niewidoczna, objawia si\u0119 dopiero po ca\u0142kowitej wymianie w\u0142osa, tj. po 6 m-cu \u017cycia, czasem nawet po kilku latach. Geneza jej powstania jest niejasna i p\u00f3ki co nie ma tak\u017ce skutecznych sposob\u00f3w jej leczenia. Pocieszaj\u0105cym jest fakt, \u017ce stan ten nie niesie za sob\u0105 \u017cadnych innych konsekwencji dla psa. Najcz\u0119\u015bciej jest jedynie problemem natury „estetycznej”. W niekt\u00f3rych przypadkach \u0142ysieniu mo\u017ce towarzyszy\u0107 \u015bwi\u0105d lub sucha sk\u00f3ra dlatego psiaka dotkni\u0119tego alopecj\u0105 dobrze jest wspomaga\u0107 odpowiedni\u0105 piel\u0119gnacj\u0105, dobr\u0105 diet\u0105 i suplementami poprawiaj\u0105cymi kondycj\u0119 sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n Znaczenie dla hodowli:<\/strong> W naszej hodowli:<\/strong> DYSPLAZJA MIESZK\u00d3W W\u0141OSOWYCH<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jest to choroba wywo\u0142ana przez patologiczny stan mieszka w\u0142osowego. Choroba ta ma najcz\u0119\u015bciej charakter wrodzony, ale nie wiadomo w jakim stopniu si\u0119 dziedziczy, cz\u0119sto wyst\u0105pienie choroby \u0142\u0105czy si\u0119 z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 wp\u0142ywu zaburze\u0144 hormonalnych (badania wykazuj\u0105, \u017ce dysfunkcji mieszka w\u0142osowego towarzyszy r\u00f3wnoczesne zachwianie r\u00f3wnowagi hormon\u00f3w p\u0142ciowych). Choroba objawia si\u0119 utrat\u0105 sier\u015bci i zmienionym jej obrazem. W\u0142osy s\u0105 matowe, wysuszone, cz\u0119sto o zmienionej barwie i strukturze. Zmiany lokalizuj\u0105 si\u0119 zwykle na tu\u0142owiu, na szyi oraz na ko\u0144czynach. Pr\u00f3cz utraty w\u0142osa nie wyst\u0119puj\u0105 inne objawy, nie ma \u015bwi\u0105du ani stanu zapalnego. Pojawia si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w wieku dojrzewania lub przy nag\u0142ych zmianach hormonalnych. Leczenie polega na stosowaniu melatoniny oraz lek\u00f3w hormonalnych, ale zastosowanie tych substancji niesie ryzyko wyst\u0105pienia wielu powa\u017cnych dla pacjenta dzia\u0142a\u0144 ubocznych dlatego musi by\u0107 bardzo rozwa\u017cne.<\/p>\n\n\n\n Znaczenie dla hodowli:<\/strong> W naszej hodowli:<\/strong> ALERGIE POKARMOWE<\/strong><\/p>\n\n\n\n Charciki maj\u0105 szybk\u0105 przemian\u0119 materii i dosy\u0107 wra\u017cliwy przew\u00f3d pokarmowy. Znane s\u0105 przypadki nietolerancji niekt\u00f3rych bia\u0142ek, gdzie charcik okaza\u0142 si\u0119 alergikiem. Przyczyny takich alergii nie s\u0105 znane, a zapobieganie niepo\u017c\u0105danym reakcjom polega na eliminowaniu rodzaju mi\u0119sa jakiego nie toleruje pies. Z naszych do\u015bwiadcze\u0144 wynika, \u017ce najcz\u0119\u015bciej „problematycznym” czynnikiem jest mi\u0119so z kurczaka. Alergia objawia si\u0119 najcz\u0119\u015bciej problemami sk\u00f3rnymi i dolegliwo\u015bciami ze strony uk\u0142adu pokarmowego.<\/p>\n\n\n\n Znaczenie dla hodowli:<\/strong> W naszej hodowli:<\/strong> INNE UCZULENIA<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jednym z cz\u0119sto pojawiaj\u0105cych si\u0119 u charcika uczule\u0144 jest reakcja na uk\u0105szenie owada – meszki, komary, pszczo\u0142y, osy, a nawet mr\u00f3wki. Najcz\u0119\u015bciej dochodzi do nich latem, gdy owady siedz\u0105 na kwiatach, owocach czy trawniku. Delikatna sk\u00f3ra charcika i niewielka masa cia\u0142a przyczyniaj\u0105 si\u0119 do gwa\u0142townej reakcji alergicznej. Jej intensywno\u015b\u0107 zale\u017cy od miejsca na ciele i ilo\u015bci uk\u0105sze\u0144. Najbardziej nara\u017cone s\u0105 nos, pysk, okolice szyi, podniebienia, j\u0119zyka, w\u00f3wczas powstaj\u0105cy obrz\u0119k b\u0142on \u015bluzowych mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 trudno\u015bci z oddychaniem. Taka sytuacja mo\u017ce zagra\u017ca\u0107 \u017cyciu i wymaga szybkiej interwencji lekarza. Je\u015bli zwierz\u0119 jest uczulone u\u017c\u0105dlenia mog\u0105 doprowadzi\u0107 do wstrz\u0105su anafilaktycznego, kt\u00f3ry tak\u017ce zagra\u017ca \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n Kolejny rodzaj reakcji to wstrz\u0105s poszczepienny, jest to gwa\u0142towny wstrz\u0105s anafilaktyczny objawiaj\u0105cy si\u0119 obrz\u0119kiem g\u0142owy i pyska, a tak\u017ce b\u0105blowat\u0105 wysypk\u0105 nawet na ca\u0142ym ciele. Nast\u0119puje on w czasie kilkunastu minut do kilku godzin po szczepieniu i nale\u017cy niezw\u0142ocznie uda\u0107 si\u0119 do weterynarza. Pies jest osowia\u0142y, ospa\u0142y, przestraszony i zdenerwowany, mo\u017ce mie\u0107 md\u0142o\u015bci i problemy z poruszaniem si\u0119. Najcz\u0119\u015bciej dolegliwo\u015bci ustaj\u0105 po podaniu przez weterynarza odpowiedniego \u015brodka sterydowego.<\/p>\n\n\n\n Znaczenie dla hodowli i jak to wygl\u0105da u nas:<\/strong> Przed wyborem szczeni\u0119cia, a nawet hodowli warto zaznajomi\u0107 si\u0119 z podstawowymi zagadnieniami dotycz\u0105cymi chor\u00f3b. W Polsce nie ma odg\u00f3rnego obowi\u0105zku bada\u0144 w kierunku \u017cadnej z chor\u00f3b, dlatego warto zainteresowa\u0107 si\u0119 czy hodowca jest zaznajomiony z tym problemem i czy jego psy posiadaj\u0105 stosowne \u015bwiadectwa.<\/p>\n\n\n\n Podsumowuj\u0105c – badania, o kt\u00f3re warto spyta\u0107 hodowc\u0119: Opracowano na podstawie:<\/em> Pytanie o zdrowie charcik\u00f3w jest jednym z najcz\u0119\u015bciej zadawanych przez osoby zainteresowane ras\u0105. Popularno\u015b\u0107 chart\u00f3w powoli ro\u015bnie, a publikacji na temat ich zdrowia niestety nadal brakuje. O zdrowiu charcik\u00f3w m\u00f3wi si\u0119 sporo, niestety cz\u0119sto s\u0105 to informacje pobie\u017cne, albo zas\u0142yszane, powielane przez osoby niezwi\u0105zane z ras\u0105. Przegl\u0105danie internetu mo\u017ce sko\u0144czy\u0107 si\u0119 niez\u0142ym m\u0119tlikiem w Twojej … Czytaj dalej KILKA S\u0141\u00d3W O ZDROWIU<\/span>
Wynik badania DNA na FEH mo\u017ce mie\u0107 trzy formy:
N\/N – to pies zdrowy, bez mutacji;
N\/MUT lub inaczej N\/FEH – to pies zdrowy, kt\u00f3ry jest nosicielem mutacji;
MUT\/MUT lub FEH\/FEH – to pies chory.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/novatica.pl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/zeby.jpg\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
Badanie DNA ma na celu pom\u00f3c hodowcom w unikaniu skojarze\u0144 dw\u00f3ch nosicieli. Mimo, \u017ce po\u0142\u0105czenie psa chorego ze zdrowym nie da nam szczeni\u0105t chorych (a jedynie nosicieli) to z etycznego punktu widzenia rozmna\u017canie ps\u00f3w obci\u0105\u017conych schorzeniem jest kiepskim pomys\u0142em. Eliminowanie nosicieli tak\u017ce nie jest dobrym pomys\u0142em, wiele z nich mo\u017ce by\u0107 bowiem okazem zdrowia i wykazywa\u0107 si\u0119 doskona\u0142ymi wynikami innych bada\u0144, nie m\u00f3wi\u0105c o doskona\u0142ym eksterierze, charakterze czy innych walorach udoskonalaj\u0105cych prac\u0119 hodowlan\u0105.<\/em>
Wg danych zebranych przez Uniwersytet w Kalifornii ok. 30% populacji bior\u0105cej udzia\u0142 w badaniu to nosiciele mutacji, kolejne 14% to psy chore. W Europie badania dopiero teraz staj\u0105 si\u0119 bardziej dost\u0119pne i popularne, nie ma \u017cadnych statystyk dotycz\u0105cych naszej charcikowej populacji, dlatego musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce doj\u015bcie do „czysto\u015bci genetycznej” w tej akurat przypad\u0142o\u015bci to proces bardzo d\u0142ugotrwa\u0142y, a mo\u017ce nawet niewykonalny.<\/em><\/p>\n\n\n\n
W historii naszej hodowli zdarzy\u0142 si\u0119 jeden przypadek tej choroby, na szcz\u0119\u015bcie jej przebieg jest w tym wypadku do\u015b\u0107 \u0142agodny. Ka\u017cde do\u015bwiadczenie jest jednak nauk\u0105 na przysz\u0142o\u015b\u0107 i w chwili obecnej wszystkie nasze psy przetestowane s\u0105 w VGL UC Davis na nosicielstwo FEH. W przypadku ka\u017cdego krycia naszych suk nosicielek r\u00f3wnie\u017c wymagamy tego badania od w\u0142a\u015bcicieli owego reproduktora, a w przypadku suczek przyje\u017cd\u017caj\u0105cych na krycie do naszych ps\u00f3w (je\u017celi ten wybrany jest nosicielem) – musz\u0105 by\u0107 one najpierw zbadane by potwierdzi\u0107, \u017ce s\u0105 wolne od nosicielstwa. W ten spos\u00f3b mo\u017cemy mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce nie powo\u0142amy na \u015bwiat psiak\u00f3w chorych.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Wynik badania DNA na PCAG mo\u017ce mie\u0107 trzy formy:
N\/N – u psa ryzyko wyst\u0105pienia jaskry jest minimalne (wynosi do 2%)
N\/S – pies jest nosicielem mutacji skorelowanej z wyst\u0119powaniem jaskry, ryzyko wyst\u0105pienia u niego tej choroby wynosi do 2%, ale nale\u017cy uwa\u017cnie dobiera\u0107 partnera do skojarzenia
S\/S – u psa ryzyko wyst\u0105pienia jaskry jest 60 razy wy\u017csze ni\u017c w pozosta\u0142ych przypadkach.<\/p>\n\n\n\n
Badanie DNA ma na celu pomoc hodowcom w unikaniu skojarze\u0144 dw\u00f3ch nosicieli. <\/em>Ale badanie to nie jest jednoznaczne z tym, \u017ce pies jest zdrowy lub chory, pokazuje ono jedynie „prawdopodobie\u0144stwo” wyst\u0105pienia choroby u danego psa. W celu zminimalizowania ryzyka nale\u017cy bada\u0107 psa tak\u017ce klinicznie. Badanie takie przeprowadza specjalista – okulista, kt\u00f3ry potwierdza wynik stosownym certyfikatem. Badanie powtarza si\u0119 kilkakrotnie podczas ca\u0142ego \u017cycia psa, poniewa\u017c choroba mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 tak\u017ce w dojrza\u0142ym wieku.<\/em><\/p>\n\n\n\n
W naszej hodowli nigdy nie zdarzy\u0142 si\u0119 przypadek jaskry, mimo, \u017ce mamy ju\u017c kilku weteran\u00f3w wszystkie one nadal ciesz\u0105 si\u0119 dobrym wzrokiem. Wszystkie nasze psy regularnie odwiedzaj\u0105 klinik\u0119 oftalmologiczn\u0105 w czeskich Pardubicach, gdzie poddawane s\u0105 kompleksowym badaniom oczu. Na badania zabieramy tak\u017ce nasze weterany, kt\u00f3rych stan mimo uko\u0144czonej ju\u017c kariery hodowlanej nadal dostarcza nam wiedzy na temat poszczeg\u00f3lnych linii hodowlanych i og\u00f3lnego stanu wzroku starzej\u0105cych si\u0119 charcik\u00f3w. Opr\u00f3cz tego wszystkie pary przysz\u0142ych rodzic\u00f3w maj\u0105 badanie DNA wykonane w Kalifornii.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Test DNA wraz z prawid\u0142ow\u0105 interpretacj\u0105 jego wyniku oraz badania kliniczne tak jak w przypadku jaskry pozwalaj\u0105 hodowcy zminimalizowa\u0107 ryzyko wyst\u0105pienia choroby<\/em>. P\u00f3ki co nie wiadomo czy istniej\u0105 inne formy PRA, skorelowane z nieprzebadanymi jeszcze genami.<\/em><\/p>\n\n\n\n
W naszej hodowli nigdy nie zdarzy\u0142 si\u0119 przypadek PRA. Podobnie jak w przypadku innych chor\u00f3b oczu, zdajemy si\u0119 na wiedz\u0119 okulisty, pod opiek\u0105 kt\u00f3rego s\u0105 nasz psy. Wykonujemy tak\u017ce testy DNA w Kalifornii.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Niestety pod\u0142o\u017ce tego schorzenia jak i innych problem\u00f3w ortopedycznych u ps\u00f3w nadal nie jest poznane. Je\u015bli problemy te s\u0105 uwarunkowane genetycznie to zapewne dziedziczone s\u0105 wielogenowo, co oznacza, \u017ce nigdy nie stworzy si\u0119 testu DNA na ich nosicielstwo czy chocia\u017cby ryzyko wyst\u0105pienia<\/em>. Najskuteczniejsz\u0105 metod\u0105 minimalizowania ryzyka ich wyst\u0105pienia jest po prostu badanie kliniczne ps\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 rozmna\u017cane. Badania takie wykonuj\u0105 lekarze weterynarii do\u015bwiadczeni w tej dziedzinie. W Polsce nie ma wyznaczonych lekarzy ze specjalnymi uprawnieniami, ale hodowca mo\u017ce si\u0119 zda\u0107 na lekarzy specjalist\u00f3w w dziedzinie ortopedii, gdy\u017c stwierdzenie prawid\u0142owo\u015bci rzepek nie jest specjalnie skomplikowane. Badanie wykonuje si\u0119 u ps\u00f3w, kt\u00f3re zako\u0144czy\u0142y rozw\u00f3j fizyczny i wzrost. Niestety nawet po dw\u00f3ch zdrowych psach mo\u017ce zdarzy\u0107 si\u0119 szczeni\u0119 z problemami.<\/em><\/p>\n\n\n\n
W naszej hodowli nie mieli\u015bmy problem\u00f3w z rzepkami kolanowymi, cho\u0107 zdarzy\u0142 si\u0119 przypadek psa z problemem ortopedycznym, niestety nie mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jego dok\u0142adnego pod\u0142o\u017ca. Wszystkie psy badamy u specjalisty po osi\u0105gni\u0119ciu docelowego wzrostu. Najwcze\u015bniej takie badanie wykonujemy po uko\u0144czeniu 12 miesi\u0105ca \u017cycia psa, gdy mamy pewno\u015b\u0107, \u017ce nie ro\u015bnie on ju\u017c od kilku miesi\u0119cy.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli na skutek powa\u017cnego wypadku pies z\u0142amie \u0142ap\u0119, a w jego rodzinie nie znamy powtarzaj\u0105cych si\u0119 przypadk\u00f3w tego typu to na wyrost by\u0142oby odsuwanie go od rozrodu. Natomiast je\u015bli znamy kilka przypadk\u00f3w w danej linii lub z\u0142amania u psa s\u0105 problematyczne czyli ci\u0119\u017cko si\u0119 zrasta\u0142y, nie goi\u0142y, to nale\u017cy powa\u017cnie zastanowi\u0107 si\u0119 nad konsekwencjami u\u017cywania takiego psa w hodowli. Na pewno sprawa z\u0142ama\u0144 uwa\u017cana jest za temat tabu, co dodatkowo utrudnia prac\u0119 hodowlan\u0105 rzetelnym hodowcom. O z\u0142amaniach nie m\u00f3wi si\u0119 otwarcie, a hodowcy, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 dyskutowa\u0107 o problemie i przyznaj\u0105 si\u0119 do posiadania do\u015bwiadcze\u0144 w tym temacie s\u0105 pi\u0119tnowani przez \u015brodowisko.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Na szcz\u0119\u015bcie nie mamy u siebie problem\u00f3w tego typu. \u017baden z mieszkaj\u0105cych u nas ps\u00f3w nie uleg\u0142 po\u0142amaniu. W naszej praktyce mieli\u015bmy jednak jedno z\u0142amanie, by\u0142 to pies pochodz\u0105cy z innej hodowli, poniewa\u017c mieli\u015bmy wiedz\u0119 o innych przypadkach z\u0142ama\u0144 w\u015br\u00f3d ps\u00f3w blisko z nim spokrewnionych postanowili\u015bmy wycofa\u0107 go z hodowli i nie hodujemy na psach z tej linii. Stawiamy spory nacisk na odpowiedni rozw\u00f3j naszych ps\u00f3w oraz szczeni\u0105t opuszczaj\u0105cych nasz dom. Od ok. 4 tygodnia \u017cycia nasze maluchy uczone s\u0105 poruszania si\u0119 po r\u00f3\u017cnych nawierzchniach, w tym tak\u017ce tych problematycznych, np. bardziej \u015bliskich. Doros\u0142e psy mieszkaj\u0105 u nas na „wolno\u015bci” i poruszaj\u0105 si\u0119 po ca\u0142ym domu, gdzie korzystaj\u0105 ze schod\u00f3w, kanap, chodz\u0105 po pod\u0142ogach z drewna, paneli, glazury. Z racji naszego miejsca zamieszkania (okolice pog\u00f3rza) na spacerach maj\u0105 szans\u0119 \u0107wiczy\u0107 sprawno\u015b\u0107 i wzmacnia\u0107 uk\u0142ad ruchu dzi\u0119ki interwa\u0142owemu treningowi „g\u00f3ra-d\u00f3\u0142”, wspinaczkom i w\u0119dr\u00f3wkom w trudniejszym terenie.
Staramy si\u0119 kierowa\u0107 tak\u017ce budow\u0105 anatomiczn\u0105 ps\u00f3w dobieranych do rozrodu – preferujemy psy o mocnych, prostych \u0142apach, z silnymi nadgarstkami, nie przepadamy za psami wysokono\u017cnymi o karykaturalnie wyd\u0142u\u017conych ko\u0144czynach. Psy o l\u017cejszym ko\u015b\u0107cu r\u00f3wnowa\u017cymy partnerami o mocniejszej budowie. Stawiamy na psy dobrze umi\u0119\u015bnione i zwarte w budowie.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Z\u0142amania ogona maj\u0105 charakter nabyty i nie maj\u0105 one zwi\u0105zku z uwarunkowaniem genetycznym (no chyba, \u017ce og\u00f3ln\u0105 podatno\u015bci\u0105 ca\u0142ej fizjonomii charta). W naszej hodowli zdarza\u0142y si\u0119 z\u0142amania ogona podczas aktywnych spacer\u00f3w czy zabaw. Wszystkie te urazy udawa\u0142o nam si\u0119 \u0142adnie wyleczy\u0107 i nie przeszkadza\u0142y one w \u017cyciu, ani nawet dalszej karierze wystawowej naszych charcik\u00f3w.<\/em><\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
Niestety nieznane jest pod\u0142o\u017ce chor\u00f3b przyz\u0119bia, dlatego w hodowli ci\u0119\u017cko jest wyeliminowa\u0107 ten problem<\/em>. Jedynym sposobem jest dba\u0142o\u015b\u0107 o charcikowe z\u0119by i dok\u0142adne analizowanie wyst\u0119powania problem\u00f3w w danych liniach tak aby unika\u0107 \u0142\u0105czenia linii „problematycznych”.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Nasze charciki w wi\u0119kszo\u015bci ciesz\u0105 si\u0119 doskona\u0142ymi z\u0119bami, mamy niestety te\u017c takie, u kt\u00f3rych pojawi\u0142a si\u0119 tendencja do s\u0142abych dzi\u0105se\u0142. Staramy si\u0119 selekcjonowa\u0107 nasze kolejne pokolenia tak by wyeliminowa\u0107 z czasem ten problem, cho\u0107 wiemy, \u017ce nie jest to mo\u017cliwe w 100% bo problemy te wyskakuj\u0105 cz\u0119sto niespodziewanie i losowo, cz\u0119sto dopiero w dojrza\u0142ym wieku.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Nie ka\u017cde \u0142ysienie musi oznacza\u0107 alopecj\u0119. Chor\u00f3b objawiaj\u0105cych si\u0119 utrata sier\u015bci jest co najmniej kilkana\u015bcie. Charciki s\u0105 podatne na sezonow\u0105 utrat\u0119 w\u0142osa, szczeg\u00f3lnie w okresach przej\u015bciowych i w zimie. Je\u015bli pies ma tendencj\u0119 to przerzedzania si\u0119 sier\u015bci, ale w lecie wszystko wraca do normy to z pewno\u015bci\u0105 nie jest to pies chory. Powstawanie tej choroby jest zagadk\u0105, a jej wyst\u0119powania nie da si\u0119 wprost wywnioskowa\u0107 na etapie selekcji ps\u00f3w do hodowli. Wa\u017cne jest by unika\u0107 kojarzenia dw\u00f3ch ps\u00f3w z tendencj\u0105 do utraty w\u0142osa.<\/em> Utrata w\u0142osa mo\u017ce by\u0107 te\u017c spowodowana zmianami hormonalnymi, problemami z tarczyc\u0105 lub innymi przypad\u0142o\u015bciami i by\u0107 jedynie skutkiem ubocznym innych problem\u00f3w zdrowotnych. Utracie w\u0142osa w niekt\u00f3rym miejscach cia\u0142a sprzyjaj\u0105 tak\u017ce \u017ale dobrane obro\u017ce, szelki czy ubrania.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Poniewa\u017c wyst\u0105pienia alopecji nie da si\u0119 przewidzie\u0107 i zbada\u0107, w<\/em> naszym programie hodowlanym staramy si\u0119 unika\u0107 prowadzenia linii z\u0142o\u017conej jedynie z ps\u00f3w „rozja\u015bnionych” (z genem dd – homozygotyczne dilution). Ch\u0119tnie u\u017cywamy w hodowli ps\u00f3w o umaszczeniu czarnym i k\u0142adziemy du\u017cy nacisk na jako\u015b\u0107 i struktur\u0119 sier\u015bci ps\u00f3w u\u017cywanych w hodowli. Niestety preferencje przysz\u0142ych w\u0142a\u015bcicieli cz\u0119sto kusz\u0105 niekt\u00f3rych hodowc\u00f3w do prowadzenia linii kilku pokole\u0144 „dilution” tak by rodzi\u0142y si\u0119 szczeni\u0119ta jedynie szare, co w mojej opinii jest do\u015b\u0107 ryzykowne.<\/em><\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
Podobnie jak z innymi chorobami o nieznanym pod\u0142o\u017cu hodowca nie jest w stanie przewidzie\u0107 i zapobiec jej wyst\u0105pieniu. Je\u015bli choroba ta wyst\u0105pi rozs\u0105dnie jest wykluczy\u0107 psa z planu hodowlanego.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Nie mamy psa z takim problemem. Znamy jednak przypadek psa, u kt\u00f3rego podejrzewano problem tego typu, po wprowadzeniu odpowiedniej diety i piel\u0119gnacji problem usta\u0142.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Nie znaj\u0105c przyczyn i genezy powstawania alergii pokarmowych i innych nietolerancji, w hodowli praktycznie nie mo\u017cemy wykluczy\u0107 wyst\u0119powania podobnych dolegliwo\u015bci u naszych szczeni\u0105t. W chwili obecnej na rynku dost\u0119pnych jest mn\u00f3stwo dobrej jako\u015bci karm, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 wy\u0142\u0105czenie czynnika powoduj\u0105cego alergi\u0119 z diety naszego pupila.<\/em><\/p>\n\n\n\n
W naszej praktyce hodowlanej nie mamy \u017cadnych wi\u0119kszych problem\u00f3w z nietolerancjami, nie mieszka te\u017c u nas \u017caden alergik. Nasze charciki \u017cywione s\u0105 ka\u017cdym rodzajem mi\u0119sa. Szczeni\u0119ta staramy si\u0119 przyzwyczai\u0107 do mo\u017cliwie jak najszerszej gamy bia\u0142ek, dlatego mamy szans\u0119 sprawdzi\u0107 czy maluch ma jaki\u015b problem jeszcze przed opuszczeniem naszego domu. Oczywi\u015bcie nietolerancje mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 w p\u00f3\u017aniejszym okresie \u017cycia psa.<\/em><\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
W okresie letnim najcz\u0119\u015bciej zaopatrujemy si\u0119 w leki przeciwhistaminowe, a nasz weterynarz wyznacza nam odpowiednie, bezpieczne dawki. Z naszego do\u015bwiadczenia wynika, \u017ce niekt\u00f3re psy gwa\u0142townie reaguj\u0105ce na uk\u0105szenia za szczeniaka potem zupe\u0142nie wyrastaj\u0105 z tej przypad\u0142o\u015bci, tak jakby uodporni\u0142y si\u0119 na ten rodzaj uk\u0105szenia. W razie uk\u0105szenia staramy si\u0119 robi\u0107 zimny ok\u0142ad, by zmniejszy\u0107 obrz\u0119k, je\u015bli jest to u\u017c\u0105dlenie oczywi\u015bcie usuwamy najpierw \u017c\u0105d\u0142o. Je\u015bli chodzi o wstrz\u0105s poszczepienny, mieli\u015bmy ju\u017c u siebie ten przypadek – jest to do\u015b\u0107 traumatyczne i nieprzyjemne prze\u017cycie, dlatego zawsze po szczepieniu obserwujemy nasze psy, staramy si\u0119 nie umawia\u0107 na szczepienie w godzinach wieczornych ani przed planowanym wyj\u015bciem (tak, \u017ceby m\u00f3c obserwowa\u0107 psy kilka godzin).<\/em><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
1) badanie rzepek kolanowych<\/em>
2) kliniczne badanie oczu
<\/em>3) badanie serca<\/em>
4) test DNA w kierunku hipoplazji szkliwa (FEH) – przynajmniej jedno z rodzic\u00f3w musi by\u0107 czyste (N\/N)<\/em>
5) test DNA w kierunku jaskry (PCAG) – przynajmniej jedno z rodzic\u00f3w musi by\u0107 czyste (N\/N)<\/em>
6) test DNA w kierunku post\u0119puj\u0105cego zaniku siatk\u00f3wki (PRA) – wynik powinien przedstawia\u0107 jak najni\u017csze ryzyko wyst\u0105pienia choroby, szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwracamy na allel A i D<\/em><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
www.vgl.ucdavis.edu\/services\/italiangreyhound.php
www.vcahospitals.com
w<\/em><\/mark>ww.ortopedia-weterynaryjna.pl
www.arkapwet.zgora.pl<\/mark><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"